რუბრიკები
გულ-სისხლძარღვთა სისტემის აგებულებისა და ფუნქციობის ნორმის ზღვარი
გულ-სისხლძარღვთა სისტემის აგებულებისა და ფუნქციობის ნორმის ზღვარი

გულ-სისხლძარღვთა სისტემის მორფოლოგიური და ფუნქციური მახასიათებელების ნორმებზე, ნორმის ზღვართან მათი მიახლოების შემთხვევაში გამოვლენილ სიმპტომებსა და ნორმიდან გადახრის დროს გამოხატულ დარღვევებს გვესაუბრება კლინიკა "კარაპს-მედლაინის" ექიმი კარდიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი ეკატერინე დაუშვილი:


- ქალბატონო ეკა, რა ფარგლებში მერყეობს ჯანმრთელი ადამიანის არტერიული წნევის სისტოლური და დიასტოლური მაჩვენებლები? გასაგებია, რომ ეს მაჩვენებლები, ორგანიზმის თავისებურებებიდან და ასაკიდან გამომდინარე, ინდივიდუალურია, მაგრამ არსებობს ნორმის ზღვარიც, რომლის იქით გადახრა ორგანიზმისთვის მავნებელია. რომელ მაჩვენებლებს მიიჩნევთ დასაშვებ ზღვრად კარდიოლოგები? როდის უნდა მიმართოს ადამიანმა ექიმს?

- კლასიკურად, წნევის იდეალურ მაჩვენებლად ითვლება 120/80 მმ ვწყ. სვ. დასაშვებია სისტოლური წნევის მერყეობა 110-140 მმ ვწყ. სვ-ის ფარგლებში, ხოლო დიასტოლურისა - 70-90 მმ ვწყ. სვ-ისა. ჯანმრთელ პირებში სისხლის წნევის მერყეობის ამპლიტუდამ დღე-ღამის განმავლობაში შეიძლება 30-50/10-20 მმ ვწყ. სვ-ს მიაღწიოს. ნორმაში მისი მაჩვენებელი მაქსიმალურია დილით ადრე, შედარებით დაბალია შუადღისას, მინიმალურია ძილის დროს. არტერიული წნევის მაჩვენებლებზე გავლენას ახდენს: მოცირკულირე სისხლის მოცულობა, ფიზიკური აქტივობა, თანმხლები დაავადებები, მედიკამენტები, ასაკი, სქესი, გენეტიკური თავისებურებანი, ემოციები, საკვებისა და სითხის მიღება, თამბაქო, სეზონური და დღეღამური ციკლურობა და სხვა. ამ ფაქტორების გავლენით წნევის მერყეობა დროებითია და მათ ნიველირებას წნევის თვითნებური ნორმალიზაცია მოჰყვება. ნორმალური მაჩვენებლების ზედა საზღვრებია 130-139/85-89 მმ. ვწყ. სვ. ქვედა - 90/60 მმ. ვწყ. სვ. ნორმალური ციფრებიდან სტაბილური გადახრა მიუთითებს პათოლოგიის არსებობაზე: თუ არტერიული წნევა სტაბილურად აღემატება ამ მაჩვენებლებს, მაშინ კონსტატირდება არტერიული ჰიპერტენზია (აჰ), ხოლო შემცირებისას - არტერიული ჰიპოტენზია. პროგნოზული თვალსაზრისით ჰიპერტენზია ასოცირდება სასიცოცხლო საფრთხესთან, მაშინ როცა ჰიპოტენზია ძირითადად სიმპტომია, მეორეულ და ზოგადი პრობლემის ერთ-ერთი კომპონენტია. არტერიული ჰიპოტენზია აბსოლუტურად ფიზიოლოგიურია ასთენიური ტიპის აგებულების მქონე ადამიანებისათვის და განპირობებულია მათი ვეგეტატიური ნერვული სისტემის თანდაყოლილი თავისებურებით. აღნიშნული ტიპის ადამიანები შეადგენენ საერთო მოსახლეობის 7 %-ს. ხშირად ჰიპოტენზიის მიზეზებია: გულის კუნთის ანთებითი დაავადებები (ენდოკარდიტი, მიოკარდიტი), გულის ნერვული რეგულაციის დარღვევა, ჰიპოტონიური ტიპის სისხლძარღვოვანი დისტონია, ჰიპოტენზიური საშუალებების არასწორი ან გადაჭარბებული მიღება, დიდი დოზებით ანტიბიოტიკების, სპაზმოლიზური, ტკივილგამაყუჩებელი საშუალებების, ტრანკვილიზატორების, საძილე მედიკამენტების გამოყენება, მასიური სისხლის დანაკარგი, კატასტროფები მუცლის ღრუში, მიოკარდიუმის ინფარქტი მწვავე ფაზაში და სხვა. ძირითადი პრობლემის მოგვარებას მოჰყვება წნევის სტაბილიზაცია. არტერიული ჰიპერტენზია კი შემთხვევათა 95%-ში პირველადია და აღენიშნება მოზარდი მოსახლეობის 1/6-ს. ის გულისხმობს სისტოლური და/ან დიასტოლური წნევის მომატებას. მისი აღმოცენებიდან გარკვეული დროის შემდეგ მეტ-ნაკლებად გარდაუვლად ზიანდება ე.წ. სამიზნე ორგანოები: გული, პერიფერიული სისხლძარღვები, თავის ტვინი, თირკმელები, თვალის ფსკერი, რასაც მივყავართ მიოკარდიუმის ინფარქტამდე, ინსულტამდე, თირკმლის უკმარისობამდე, არტერიული სისხლძარღვების ანევრიზმულ გაგანიერებამდე ან შევიწროებამდე, ტროფიკულ წყლულამდე და სხვა. არტერიული წნევის მაჩვენებლების მატების შესაბამისად გამოწვეული გართულებები სტატისტიკურად დათვლილი და აღრიცხულია, ის იცის ყველა ექიმმა, მაგრამ აბსოლუტურად უცნობია მოსახლეობის უმეტესობისთვის. ხშირად პაციენტთა უმეტესობა არც კი ეჭვობს პრობლემის არსებობას, რადგან, ერთი მხრივ, უმეტეს შემთხვევაში არტერიულ ჰიპერტენზიას არ ახლავს სუბიექტური ჩივილი, მეორე მხრივ - საზოგადოებაში ღრმად არის გამჯდარი არაჯანსაღი აზრი, რომ ასაკის მატების პარალელურად წნევის მატება სავსებით ფიზიოლოგიური და აუცილებელი მოვლენაა და თუ არა ისეთი სიმპტომები, როგორებიცაა თავის ტკივილი, თავბრუხვევა, შრომისუნარიანობის დაქვეითება, ზოგჯერ ცხვირიდან სისხლდენაც, პაციენტმა შეიძლება არც კი გაიზომოს წნევა წლების განმავლობაში. მკითხველისთვის ინტერესმოკლებული არ უნდა იყოს მოკლე ექსკურსი მედიცინაში; არტერიული წნევის წარმოშობის ელემენტარული მექანიზმის ცოდნა უფრო გაგვათვითცნობიერებს მოვლენის არსში. წნევას, რომელსაც ქმნის გულის მარცხენა პარკუჭის შეკუმშვის (სისტოლის) დროს გადმოსროლილი სისხლი სისხლძარღვების კედლებზე, ეწოდება სისტოლური ანუ "ზედა" წნევა. გულის მოდუნების, ანუ დიასტოლის დროს სისხლძარღვებში წნევა მკვეთრად იწყებს კლებას, სწორედ მისი მინიმალური მაჩვენებელი წარმოადგენს დიასტოლურ ანუ "ქვედა" წნევას. ის ასახავს პერიფერიული სისხლძარღვების წინააღმდეგობას და ელასტიკურობას. არტერიული წნევის შეფასებისას ხშირად სახეზეა ორმაგი/ორმხრივი შეცდომა: ერთი მხრივ პაციენტის მხრიდან პრობლემის იგნორირება და/ან წნევის არასწორად გაზომვა, მეორე მხრივ - ექიმის მხრიდან არტერიული ჰიპერტენზიის ჰიპერდიაგნოსტიკა. ნორმაზე მაღალი ციფრების რეგისტრაცია არ იძლევა იმის უფლებას, დაისვას არტერიული ჰიპერტენზიის დიაგნოზი. ამისთვის საჭიროა პაციენტს ვასწავლოთ წნევის გაზომვის ტექნიკა და ტაქტიკა. წნევა გაიზომოს სხვადასხვა დროსა და გარემოში, ამბულატორია/სტაციონარში მიღებული შედეგები შედარდეს ბინაზე დაფიქსირებულ შედეგებს, რათა გამოირიცხოს ე.წ. თეთრი ხალათის ფენომენი, გათვალისწინებულ იქნეს "ფსევდოჰიპერტენზიის" ყველა მიზეზი, გამოკვლეულ იქნეს ,,სამიზნე ორგანოები" და შედეგების ანალიზის საფუძველზე დადასტურდეს ან უარყოფილ იქნეს არტერიული ჰიპერტენზია. მოსაზღვრე ანუ I ხარისხის A არტერიული ჰიპერტენზია კონსტატირდება, თუ არტერიული წნევა 140-159/90-99 მმ. ვწყ. სვ. ფარგლებშია და არ ახლავს სამიზნე ორგანოების დაზიანება. თუ პაციენტი ექიმის მოკავშირედ მოგვევლინება, იქნება თანმიმდევრული და გაიზიარებს ექიმის კატეგორიულ მოთხოვნას კვების რეჟიმის და ცხოვრების წესის შეცვლის აუცილებლობაზე, ამ სტადიაზე შესაძლებელია სრული განკურნებაც. სამწუხაროდ, უმეტესობისთვის გაცილებით მარტივია წამლის მიღება, ვიდრე ჩვევებზე უარის თქმა, რთულია იმ აზრთან შეგუება, რომ არტერიული ჰიპერტენზია არის პროგრესირებადი და ვერაგი დაავადება, რომ საჭიროა მუდმივი კონტროლი და მონიტორინგი, ექიმთან მრავალჯერადი ვიზიტი და მეტ-ნაკლები ინტენსივობით უწყვეტი მედიკამენტური თერაპია. ამიტომაც ხშირად მკურნალობას აქვს კურსობრივი, არასრულფასოვანი ხასიათი. ამიტომაც პაციენტთან გულახდილი საუბარი და პრობლემის არსის ახსნა არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ვიდრე მშრალი დანიშნულების და რეკომენდაციის მიცემა.


- როგორი უნდა იყოს გულისცემის სიხშირე ნორმაში? ზედა ან ქვედა ზღვართან მისი მიახლოების შემთხვევაში რა პროფილაქტიკურ ღონისძიებებს უნდა მიმართოს ადამიანმა? გულისცემის აჩქარების ან გაიშვიათების შემთხვევაში რა ემუქრება მას? რატომ არის საშიში ნორმის ზღვართან ამ პარამეტრების მიახლოება? რა გართულება შეიძლება მოჰყვეს გულისცემის სიხშირის მნიშვნელოვან ცვლილებას?
- პულსი არა მარტო გულსისხლძარღვოვანი სისტემის, არამედ მთელი ორგანიზმის ფუნქციური მდგომარეობის სარკეა. ექიმიც სწორედ მისი გასინჯვით იწყებს გამოკვლევას, რადგან მისი სიხშირის, რითმულობის, დაჭიმულობის, სავსეობის შეფასება იძლევა საორიენტაციო მონაცემებს კარდიალური თუ ექსტრაკარდიალური პრობლემის არსებობაზე. ის არტერიული კედლების ბიძგისმაგვარი რხევაა, რომელსაც განაპირობებს გულის მარცხენა პარკუჭის შეკუმშვისას გადასროლილი სისხლის ტალღა და ამ ტალღის სისხლძარღვის კედლის გასწვრივ გავრცელება. შესაბამისად, ის ერთი მხრივ ასახავს გულის მუშაობის ძალას და სიხშირეს, მეორე მხრივ კი - სისხლძარღვოვანი სისტემის მდგომარეობას. ძირითადად მისი სიხშირე შეესაბამება გულის შეკუმშვათა რიცხვს. ნორმაში საშუალოსტატისტიკური ზრდასრული ადამიანის პულსი მერყეობს 60-80 დ/წთ-ს (დარტყმა წუთში) ფარგლებში, თუმცა ახასიათებს ცვალებადობის დიდი დიაპაზონი  ასაკის, სქესის, სხეულის/გარემოს ტემპერატურის, ფიზიკური/ემოციური აქტიურობის მიხედვით. Mმაგალითად, ახალშობილის პულსია 140 დ/წთ, 3-7 წლის ბავშვის - 95 დ/წთ, საშუალო ასაკში კი - 80დ/წთ. ქალებს, ძირითადად, უფრო ჩქარი პულსი აქვთ, ვიდრე მამაკაცებს. ზაფხულობით მისი მნიშვნელობა ერსა და იმავე ინდივიდში აღემატება ზამთრის პერიოდის მაჩვენებელს. ხანგრძლივად ნავარჯიშებ პირებს აქვთ 45-50 დ/წთ. ის ვარირებს დღე-ღამის განმავლობაშიც: მინიმალურია ძილის დროს, ჰორიზონტალურ პოზაში ნაკლებია, ვიდრე მჯდომარე ან/და ვერტიკალურ პოზაში. არ ღირს მისი დათვლა საკვების, ალკოჰოლის ან მედიკამენტის მიღებისთანავე, მძიმე ფიზიკური, გონებრივი თუ ემოციური დატვირთვის დროს, მასაჟის, ჰიგიენური პროცედურების, ინტიმური ურთიერთობის შემდეგ, გარემოს ტემპერატურის მკვეთრი მერყეობისას. უმჯობესია მისი დათვლა დილით, საწოლში. პულსის აჩქარებას - ტაქიკარდიას, შენელებას - ბრადიაკარდიას, რითმის დარღვევას კი არითმიას უწოდებენ. ტაქიკარდია ფიზიოლოგიურია, თუ აღმოცენდება ფიზიკური დატვირთვის, მღელვარების, სხეულის ტემპერატურის მატების, ნიკოტინის მოხმარების, კოფეინის, ალკოჰოლის და ზოგიერთი მედიკამენტის (შარდმდენები, ჰიპოტენზიური, ანტიარითმიული საშუალებები, საფაღარათო პრეპარატები და სხვ). მიღების, სხეულის პოზის მკვეთრად შეცვლის შემდეგ. ინფორმაციისთვის: სხეულის ტემპერატურის ყოველი გრადუსით მომატებისას ზრდასრული ადამიანის გულისცემა 8-10 დარტყმით იმატებს, ბავშვისა - 15-20-ით, ვარჯიშის დროს პულსის მაქსიმალური მაჩვენებელი 220 დ/წთ-ს აღწევს. ყველა ჩამოთვლილი მიზეზის არარსებობისას პულსის მატება განიხილება როგორც პათოლოგია და საჭიროებს მიზეზის დადგენს. Fფიზიკური დატვირთვის შემდეგ პულსის დაგვიანებული სტაბილიზაცია (>10 წთ) შესაძლოა გულ-სისხლძარღვოვანი სისტემის დაავადების პირველი გამოვლინება იყოს. პათოლოგიური ტაქიკარდია მრავალი დაავადებისა თუ პათოლოგიური პროცესის მახასიათებელი სიმპტომია. ესენია: გულ-სისხლძარღვოვანი დაავადებები, მეტაბოლური და ენდოკრინული დარღვევები, ინტოქსიკაცია, ონკოლოგიური დაავადებები, სისხლის დანაკარგი, ორგანიზმის გაუწყლოება და სხვა. ტაქიკარდია იწვევს წნევის ვარდნას, ორგანოების და ქსოვილების პერფუზიის შემცირებას,  ჰიპოქსიას, განურჩევლად გამომწვევი მიზეზისა. პაციენტი მას აღიქვამს ქოშინის, თავბრუხვევის, ჰაერის უკმარისობის, მკერდში დისკომფორტის, ტკივილის, კოლაფსის ან გულისწასვლის სახით. ის ერთგვარი საფრთხის მომასწავებელი სიგნალია, ამიტომაც შემაწუხებელი ტაქიკარდიის შემთხვევაში რეკომენდებულია შემდეგი რჩევები:

1. შეწყვიტეთ ფიზიკური დატვირთვა, ისუნთქეთ ნელა და ღრმად;
2. თუ გულისცემის აჩქარების მიზეზი შფოთვა და ნერვული გადაღლაა, დალიეთ კატაბალახას, პიტნის ან შავბალახას ნაყენი, დაწექით და მოდუნდით;
3. სპონტანურად აღმოცენებული ტაქიკარდიის შემთხვევაში სახეზე ცივი წყალი შეისხით, ღრმად ჩაისუნთქეთ, 10-15 დათვლამდე შეიკავეთ სუნთქვა და სწრაფად ამოისუნთქეთ. უეფექტობის შემთხვევაში გაიმეორეთ 4-5-ჯერ. შეიძლება სცადოთ თვალის კაკლების მასაჟი: მათ ძლიერად დააწექით, თითოეული დაწოლა 8-10 წამს უნდა გაგრძელდეს, სრული პროცედურა გრძელდება არანაკლებ 5 წუთისა. შეიძლება სცადოთ ღებინების გამოწვევა ან ძლიერი გაჭინთვა - ყველა ეს მანიპულაცია მაღალეფექტურობით გამოირჩევა პაროქსიზმული ტაქიკარდიის კუპირებისათვის. ტაქიკარდიის განმეორებითი შეტევების თავიდან ასაცილებლად შეზღუდეთ კოფეინის, თამბაქოს, სპირტიანი სასმელების მიღება, დაარეგულირეთ კვების და ცხოვრების რეჟიმი.




კომენტარი არ გაკეთებულა
ამ კატეგორიის სხვა სტატიები
"იყიდება ნისანის რადიატორი, თითქმის ახალი"
"ვისაც კომპიუტერული ბიზნესის დაწყება ან განვითარება სურს...
"ახალი კარტრიჯები ოთხი ცალი(ერთი ცალის ფასი 30...