რუბრიკები
მენჯ-ბარძაყის სახსრის დისპლაზიური პათოლოგია

- ცნობილია თუ არა ფაქტორები, რომლებიც ამ დაზიანებას იწვევს?
- ეს ფაქტორებია: II ტიპის კოლაგენის მუტაცია, დისპლაზია - სასახსრე ზედაპირების კონგრუენტობის დარღვევა, ბარძაყის თავის თანდაყოლილი ქვეამოვარდნილობა, სახსრების ჰიპერმობილურობის სინდრომი, ასაკი, მდედრობითი სქესი, გადატვირთვა (სახსრის ჭარბი დატვირთვა, სხეულის ჭარბი წონა); ოსტეოპოროზი, ენდოკრინული ბალანსის, მათ შორის ესტროგენების სეკრეციის დარღვევა (პოსტმენოპაუზური პერიოდი), მეტაბოლური დარღვევები (ქონდროიტინსულფატის შემცირება), მიკროელემენტების დეფიციტი, ანთებითი პროცესი სახსარში (ინფექციური, მწვავე ან ქრონიკული ართრიტი; სახსრის არასპეციფიკური ანთება), ძვლის იშემია და ოსტეონეკროზი, ოსტეოდისტროფია – პეჯეტის დაავადება, გაციება, ეკოლოგიური წონასწორობის დარღვევა, ტოქსინების მოქმედება, მექანიკური ფაქტორები (სტატიკის დარღვევა და სასახსრე ხრტილის მიკროტრავმატიზაცია შემდგომი დეგენერაციით, რაც იწვევს დატვირთვის გაზრდას სასახსრე ზედაპირების ცალკეულ უბნებზე და ხრტილის დაშლას), ტრავმები - მენჯის, ტაბუხის ფოსოსა და ბარძაყის ყელის მოტეხილობა, ბარძაყის თავის მოტეხილობა და ნეკროზი ყელ-დიაფიზური კუთხის ცვლილებით, პროფესიული საქმიანობა, ჭარბი ფიზიკური აქტივობა.


- ამ ჩამონათვალში პირველად II ტიპის კოლაგენის მუტაცია ახსენეთ. რა არის კოლაგენი და რა ფუნქცია აქვს მას?
- ჩონჩხის ანომალიების ფორმირებისას მნიშვნელოვან სტრუქტურულ ერთეულებს წარმოადგენს კოლაგენის სტრუქტურისა და ფუნქციის დარღვევები. კოლაგენი ძვლოვანი ქსოვილის, მყესების, ხრტილის, მალათაშორისი დისკების უჯრედშორისი ნივთიერების ძირითადი სტრუქტურული ელემენტია. Gგარდა ამ ორგანოებისა, კოლაგენი არის კანში, სისხლძარღვებსა და სხვა ორგანოთა ქსოვილებში.Eეს არის ცილა, რომელიც ფიბრილებისგან ანუ ბოჭკოებისგან შედგება. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ამ ქსოვილებს კოლაგენი აშენებს. აღწერილია კოლაგენის 40-მდე სახეობა. იმის მიხედვით, თუ რომელ ქსოვილსAაშენებენ, მათ აჯგუფებენ ტიპებად. ყოველგვარი მუტაცია, რომელიც კი კოლაგენის ფუნქციის დაკარგვას ან შეცვლას იწვევს, არღვევს კოლაგენის ბიოსინთეზს, რასაც, თავის მხრივ, ქსოვილთა და ორგანოთა ფუნქციის დარღვევამდე მივყავართ. ხრტილოვანი ქსოვილი, რომლითაც დაფარულია ძვლების ზედაპირი, II ტიპის კოლაგენისგან შედგება. ასე რომ, ართროზთა მიზეზი ამ ტიპის კოლაგენის შენების დარღვევაში უნდა ვეძებოთ. არსებობს მოსაზრება, რომ ართროზის დროს იცვლება ფენოტიპი, რის შედეგადაც სინთეზდება არასრულფასოვანი კოლაგენი და ხრტილის მატრიქსი კარგავს ნორმალურ ბიომექანიკურ თვისებებს. დისპლაზიურ კოქსართროზს საფუძვლად უდევს მენჯ-ბარძაყის სახსრის დისპლაზიური პათოლოგია, რომელიც მიეკუთვნება გენეტიკურად დეტერმინირებული მულტიფაქტორული დაავადებების რიცხვს. მულტიფაქტორულ დაავადებათა ეტიოპათოგენეზში მონაწილეობენ როგორც გარეგანი, ისე გენეტიკური ფაქტორები. მემკვიდრეობითი მიდრეკილება, თავის მხრივ, განისაზღვრება მრავალი მოქმედი გენით, რომლებიც ქმნიან გენეტიკურ ფონს და ერთი ან რამდენიმე მთავარი გენით, რომლებიც განაპირობებენ გენეტიკურ ცვალებადობას. გენეტიკურ ფონს შეუძლია მთავარი გენების ექსპრესიის მოდიფიცირება. ორთოპედიულ დაავადებებს აქვთ საერთო გენეტიკური საფუძველი შემაერთებელი ქსოვილის ზოგადი დისპლაზიის სახით, განვითარების სხვა ანომალიებთან ბარძაყის თანდაყოლილი ამოვარდნილობის თანხვედრა 6-25%-ში გვხვდება. აღნიშნავენ განვითარების სხვა მანკებისა და ორთოპედიულ დაავადებათა თანხვედრას. ავტორთა ნაწილი ბარძაყის თანდაყოლილ ამოვარდნილობას და განვითარების სხვა მანკებს დისპლაზიური სინდრომის გამოვლენის ფორმად მიიჩნევს.


- რა არის დისპლაზია?
- ორთოპედიაში დისპლაზიური სინდრომი გულისხმობს შემაერთებელი ქსოვილის განვითარების დარღვევას, რომელიც შესაძლოა გამოვლინდეს სახსრების ჰიპერმობილურობის (ჭარბი მოძრაობის) სახით შემაერთებელი ქსოვილის სისუსტესთან ერთად. დისპლაზია არის არა დიაგნოზი, არამედ მდგომარეობა, რომელიც ვლინდება სხვადასხვა დაავადების დროს. მისი ერთ-ერთი კლინიკური გამოვლინებაა ბარძაყის თავის ამოვარდნილობა. ტერმინ `მენჯ-ბარძაყის სახსრის დისპლაზიას~ ზოგადთან ერთად აქვს კერძო მნიშვნელობაც - პრეამოვარდნილობის სინონიმია. განასხვავებენ მენჯ-ბარძაყის სახსრის ნაწილების ურთიერთდამოკიდებულების დარღვევის სამ ფორმას: ბარძაყის ძვლის თავის პრეამოვარდნილობას, ქვეამოვარდნილობას და ამოვარდნილობას. განსაკუთრებულ ჯგუფს წარმოადგენს დისპლაზიური, `მოუმწიფებელი~ მენჯ-ბარძაყის სახსრები (ხშირად ბარძაყის თავის ცდომის გარეშეა, რაც სპეციალურ მკურნალობას არ მოითხოვს). ბარძაყის თავის ამოვარდნილობა სახსრის შემადგენელი ელემენტების დისკონგრუენტულობაა. ეს პათოლოგია გოგონებში 5-ჯერ უფრო ხშირად გვხვდება, ვიდრე ვაჟებში. ხშირია აგრეთვე ჯდომითი წინამდებარეობით დაბადებულ და მცირე (2500 გ-ზე ნაკლები) მასის მქონე ახალშობილებში. ჯდომითი წინამდებარეობის დროს მცირდება სახსრებში მოძრაობის მოცულობა, რაც სახსრის განუვითარებლობის წინაპირობაა. დაგვიანებული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის შემთხვევაში მოსალოდნელია ინვალიდობა. მენჯ-ბარძაყის სახსრის დისპლაზიის დროს კვირებსა და დღეებსაც კი აქვს მნიშვნელობა, ამიტომ აუცილებელია ადრეული დიაგნოსტიკა და დროული მკურნალობა. ამოვარდნილობის პროფილაქტიკისთვის ნაჩვენებია ფართო შეხვევა (ბავშვს ფეხებს შორის ამოუფინეთ დიდი ზომის სახვევი ან ბალიში, რაც უზრუნველყოფს მენჯ-ბარძაყის სახსარში განზიდვას და ტაბუხის ფოსოში ბარძაყის თავის სწორ მდებარეობას). სახსრების სწორი განვითარებისთვის აუცილებელია მოძრაობის ადეკვატური მოცულობა, მოსვენებისას - ეგრეთ წოდებული ფიზიოლოგიური მდგომარეობა. ახალშობილის ფეხები ბუნებრივ მდგომარეობაში უნდა იყოს - მუხლებში მოხრილი და განზიდული. თუ ორთოპედმა ამოვარდნილობის დიაგნოზი დაადასტურა, მკურნალობა დაუყოვნებლივ უნდა დაიწყოს. მკურნალობის დროს იყენებენ ფართო შეხვევას, გამბჯენებს, თაბაშირის ნახვევებს, რაც ქმნის პირობებს სახსრის ყველა ელემენტის (ბარძაყის თავის და ტაბუხის ფოსოს) განვითარებისთვის. გამბჯენის ტარების ვადა რამდენიმე თვიდან 1 წლამდე მერყეობს. მთავარია, მკურნალობა ნაადრევად არ შეწყდეს. ბარძაყის თანდაყოლილი ამოვარდნილობა იშვიათად გვხვდება იმ ქვეყნებში, სადაც არ არის მიღებული ბავშვის მჭიდროდ შეხვევა (აფრიკა, კორეა, ვიეტნამი). თუ ბარძაყის თავის ამოვარდნილობას არ უმკურნალეთ, არასწორი ბიომექანიკის გამო განვითარდება სახსრის კოქსართროზი.



ამ ავტორის სხვა სტატიები
2014-14-11/20/14
.
გამარჯობათ ერთი კვირაა ადმისვეს ეს დიაგნოზია თუ რა არი ვერ გავიგე.რამე მკურნალობა აქ ამა?